Top

Herakleitos

Herakleitos

Efes(Ephesos)’te doğup yetişmiştir.(540-480)(s.23)

Yurdunun politik -sosyal gelişmesi-ni beğenmeyip köşeye çekilen, bu yalnızlığı içinde varlıkların özünü kavramaya çalışan Herakleitos, yığını hor görür. Ona göre yığın anlayışsızdır, her şeyin dış yönüne takılıp kalır, boş inançlar içinde yuvarlanıp gider.
Herakleitos’un da başlıca ilgisi, Miletliler gibi, varlık sorununa yönelmiştir. O da, öz varlığın bütün değişiklikler içinde birliğini yitirmeyen o gerçek varlığın, o ana maddenin (arkhe) ne olduğunu araştırır. Ona göre, evrenin temel maddesi ateş’tir. Ateş, bütün varolanların ilk gerçek temelidir,bütün karşıtların birliğidir, içinde bütün karşıtların eridiği birliktir.
Miletli filozoflar anamaddeyi kalıcı, kendi kendisiyle özdeş bir şey, doğanın değişmeyen tözü sayıyorlardı. Onlar için bu kalıcıcı töz, doğada en temelli, en önemli olandır, gerçek physis, asıl doğa budur, bu değişmeyip kalan şeydir. Buna karşılık Herakleitos, şunu belirtmekten usanmaz: Evren boyuna akan bir süreçtir, başı sonu olmayan bir değişmedir, hiç durmayan bu değişme içinde kalan, sürüp giden hiçbir şey yoktur. Panta rei – her şey akar: bu onun anagörüşü. İşte ateşin ilk-madde (arkhe) olduğu düşüncesine de Herakleitos buradan varıyor.
Evren tükenmez canlı bir ateştir, sürekli bir yanma sürecidir. Daha doğrusu, dönümlü (periyodik) bir süreçtir bu. Evren ateşten meydana gelmiştir ve burada olup bitenlerin sonundaki bir “Büyük Yıl” da yeniden ateş tarafından kemirilecektir -yeniden doğmak için. Bu, böylece nöbetleşe, dönümlü olarak hiç tükenmeden sürüp gider.
Bu sürekli oluş içinde durucu, kalıcı bir şey bulduğumuzu sanırsak, Herakleitos’a göre, bu, bir yanılmadır, bir aldanmadır. “Aynı ırmakta iki kez yıkanamayız. İkinci kez girdiğimizde bu ırmak büsbütün başka bir ırmaktır artık. Bu arada akıp giden sular onu başka bir ırmak yapmışlardır”. Karşımızda “aynı şey”in bulunduğunu sandığımız her yerde durum böyledir. Kalıcı şeyler varmış sanısına kapılmamız, değişmenin kuralsız değil de, belli bir düzene, belli bir ölçü ve yasaya göre olması yüzündendir. Bu ölçüye, bu yasaya Herakleitos Logos diyor. Evrende egemen olan yasadır, düzen ve akıldır (Logos).(s.24)
Evren bize, bir yandan sürüp giden bir devinme, öbür yandan da karşıt şeylerin sonu gelmez bir savaşı olarak görünür. Bu karşıtlar ile bunların arasındaki savaş olmasaydı, evrende nesneler de olmazdı. Çünkü nesneler, dönümlü ilerleyen bir yanma sürecinin evreleridir, savaşa egemen olan yasanın karşıtları uzlaştırmasından  meydana gelmiş olan uyumlardır, birliklerdir. Dolayısıyla, “savaş her şeyin babasıdır”; savaşı kaldırırsak dünyadaki bütün şeyler de ortadan kalkar.
Evrenin bu yasasını, Logos’u bilmek, tanımak aklın ödevidir. Logos’u tanıyıp öğrenen kimse de doğadaki bu akıl yasasını kendi eylemine de ölçü olarak alacaktır; eylemine aklı kılavuz yapmakla da bu kimse “genel”e bağlanmış olacaktır -bunlar, Herakleitos’un, metafiziğinden çıkardığı ahlak görüşleri.
Evrende tanrısal bir aklın(Logos) egemen olduğu öğretisi ile Herakleitos pantheizme yaklaşmıştır. Gerçi pantheizm, Sokrates’den önceki bütün doğa filozoflarının az veya çok bir özelliğidir; ancak pantheizm Herakleitos’ta Miletlilerden daha bir bilinçli olarak belirmektedir.(s.25)
>>>>

—————————————

Kaynak;

Prof. Dr. Macit Gökberk, Felsefeye Giriş, 2008, Eylül, 18. Baskı, Remzi Kitabevi, İstanbul

Siz neler düşünüyorsunuz? Yazımızı beğendiyseniz aşağıdaki butonlardan tavsiye edebilirsiniz, paylaşabilirsiniz veya yorumlarınızı sunabilirsiniz. Teşekkürler okuduğunuz için!

Bir önceki yazımız olan 25 özetimle " ben kemal kılıçdaroğlu ve tekrar aranızdayım " ekşisözlük siyasi soru cevabı başlıklı makalemizde ama, cumhuriyet halk partisi ve ekşi sözlük hakkında bilgiler verilmektedir. Daha fazla yazımızı görmek için HYTürkyılmaz Dijital pazarlama ve growth hacking blogu anasayfası'yı ziyaret edebilirsiniz. Yazımızı aşağıdaki paylaşım butonlarıyla paylaşarak sevginizi yayınız! Teşekkürler!

Hasan Yasin Türkyılmaz

Sosyolog, dijital stratejist. Dijital medya, reklam ve growth hacking eğitimleri ve hizmetleri sunarım. PC, konsol fark etmez. Oyun oynamayı severim.

Tüm yazıları - Websitesi

Beni takip edin!:
TwitterFacebookLinkedInPinterestGoogle PlusDiggFlickrStumbleUponYouTubeYelpRedditDelicious